Η ενδοοικογενειακή βία μπορεί να αφορά οποιοδήποτε μέλος μιας οικογένειας — παιδί, γυναίκα ή άντρα.

Δεν περιορίζεται στη σωματική επίθεση. Μπορεί να είναι ψυχολογική, λεκτική, σεξουαλική ή οικονομική και να εκφράζεται μέσα από απειλές, εκφοβισμό, εξαναγκασμό, απομόνωση, έλεγχο ή συστηματική ταπείνωση.

Όταν υπάρχουν παιδιά μέσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δεν χρειάζεται να είναι τα ίδια άμεσος στόχος της βίας για να επηρεάζονται.

Ένα παιδί που ακούει, βλέπει ή αντιλαμβάνεται ότι ένας γονέας φοβάται τον άλλο μεγαλώνει μέσα σε ένα περιβάλλον ανασφάλειας.

Τι είναι η ενδοοικογενειακή βία;

Η ενδοοικογενειακή βία δεν αφορά έναν απλό καβγά ή μια μεμονωμένη διαφωνία.

Αφορά συμπεριφορές που προκαλούν φόβο, βλάβη, εξαναγκασμό, ταπείνωση ή έλεγχο μέσα σε μια οικογενειακή ή συντροφική σχέση.

Μπορεί να εμφανίζεται ως μεμονωμένο σοβαρό περιστατικό ή ως σταθερό μοτίβο συμπεριφοράς.

Σε πολλές περιπτώσεις διαφορετικές μορφές βίας συνυπάρχουν.

Σωματική βία

Η σωματική βία είναι η μορφή που συνήθως αναγνωρίζεται πιο εύκολα.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• χτυπήματα,
• κλωτσιές,
• σπρωξίματα,
• χαστούκια,
• τράβηγμα μαλλιών,
• πρόκληση τραυματισμών,
• χρήση αντικειμένων ή απειλή χρήσης βίας.

Όταν η βία στρέφεται προς ένα παιδί, ακόμη και η σωματική τιμωρία που παρουσιάζεται ως «πειθαρχία» μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τη σωματική και ψυχική του υγεία.

Ψυχολογική και συναισθηματική βία

Η ψυχολογική βία μπορεί να είναι λιγότερο ορατή, αλλά όχι λιγότερο επιβαρυντική.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• συνεχή υποτίμηση,
• ταπείνωση,
• προσβολές,
• απειλές,
• εκφοβισμό,
• απόρριψη,
• εσκεμμένη πρόκληση φόβου,
• συστηματική απαξίωση.

Δεν χρειάζεται να υπάρχει σωματικό τραύμα για να υπάρχει κακοποίηση.

Λεκτική βία

Η λεκτική βία συχνά αποτελεί μέρος της ψυχολογικής βίας.

Δεν αφορά απλώς μια έντονη στιγμή ή έναν καβγά.

Μιλάμε περισσότερο για επαναλαμβανόμενο μοτίβο:

• προσβολών,
• εξευτελισμού,
• απειλών,
• βρισιών,
• υποτίμησης.

Η συστηματική λεκτική κακοποίηση μπορεί να επηρεάσει την αυτοεκτίμηση, το αίσθημα ασφάλειας και τον τρόπο με τον οποίο ένα άτομο σχετίζεται με τους άλλους.

Σεξουαλική βία

Σεξουαλική βία είναι οποιαδήποτε σεξουαλική πράξη ή συμπεριφορά πραγματοποιείται χωρίς ελεύθερη συναίνεση ή μέσω πίεσης, απειλής ή εξαναγκασμού.

Μπορεί να αφορά οποιοδήποτε φύλο ή ηλικία.

Στα παιδιά, οποιαδήποτε σεξουαλική δραστηριότητα στην οποία εμπλέκονται με ενήλικα ή με τρόπο που δεν μπορούν αναπτυξιακά να κατανοήσουν και να συναινέσουν αποτελεί κακοποίηση.

Οικονομική βία

Η οικονομική βία συχνά δεν αναγνωρίζεται εύκολα.

Μπορεί να περιλαμβάνει:

• πλήρη έλεγχο των χρημάτων,
• απαγόρευση εργασίας,
• στέρηση πρόσβασης σε βασικούς οικονομικούς πόρους,
• έλεγχο κάθε αγοράς,
• δημιουργία οικονομικής εξάρτησης.

Ο πυρήνας της δεν είναι η κοινή οικονομική διαχείριση, αλλά ο περιορισμός της αυτονομίας και η άσκηση ελέγχου.

Έλεγχος, απομόνωση και εξαναγκασμός

Η βία μπορεί να εκφράζεται ως συνολικό σύστημα ελέγχου.

Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να:

• ελέγχει συνεχώς το κινητό ή τις επικοινωνίες του άλλου,
• απαγορεύει επαφές με φίλους ή συγγενείς,
• περιορίζει τις μετακινήσεις,
• απαιτεί συνεχή αναφορά για το πού βρίσκεται,
• απειλεί με απομάκρυνση των παιδιών,
• χρησιμοποιεί τα παιδιά ως μέσο πίεσης.

Αυτό το μοτίβο συχνά περιγράφεται ως εξαναγκαστικός έλεγχος.

Και το παιδί που «απλώς ακούει»;

Ένα παιδί δεν χρειάζεται να βρίσκεται μπροστά σε κάθε περιστατικό για να γνωρίζει ότι κάτι συμβαίνει.

Μπορεί να ακούει φωνές από το διπλανό δωμάτιο, να βλέπει έναν γονέα φοβισμένο ή τραυματισμένο, να παρατηρεί κατεστραμμένα αντικείμενα ή να αισθάνεται ότι στο σπίτι υπάρχει διαρκής φόβος και ένταση.

Η έκθεση σε βία ανάμεσα σε ενήλικες της οικογένειας μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη συναισθηματική και συμπεριφορική λειτουργία ενός παιδιού.

Πώς μπορεί να επηρεαστεί ένα παιδί;

Δεν αντιδρούν όλα τα παιδιά με τον ίδιο τρόπο.

Μπορεί να εμφανιστούν:

• άγχος,
• φόβος,
• υπερεπαγρύπνηση,
• δυσκολίες ύπνου,
• εφιάλτες,
• έντονα ξεσπάσματα,
• επιθετικότητα,
• απόσυρση,
• δυσκολίες συγκέντρωσης,
• πτώση στη σχολική επίδοση,
• σωματικά ενοχλήματα χωρίς σαφή οργανική αιτία,
• παλινδρόμηση σε συμπεριφορές μικρότερης ηλικίας.

Ένα σύμπτωμα δεν αποδεικνύει κακοποίηση

Ένα παιδί που είναι αγχωμένο, επιθετικό ή δυσκολεύεται να κοιμηθεί δεν σημαίνει αυτομάτως ότι βιώνει ενδοοικογενειακή βία.

Οι ίδιες συμπεριφορές μπορούν να εμφανιστούν για πολλούς διαφορετικούς λόγους.

Αυτό που χρειάζεται προσοχή είναι η συνολική εικόνα, η αιφνίδια αλλαγή στη συμπεριφορά, η διάρκεια των συμπτωμάτων και οι πληροφορίες που προκύπτουν από το ίδιο το παιδί και το οικογενειακό περιβάλλον.

Τι κάνουμε όταν ένα παιδί μιλήσει;

Όταν ένα παιδί αποκαλύψει ότι φοβάται κάποιον ή ότι υπάρχει βία στο σπίτι, η πρώτη αντίδραση του ενήλικα έχει σημασία.

Χρειάζεται:

• να το ακούσουμε ήρεμα,
• να μην το ανακρίνουμε,
• να μην αμφισβητήσουμε όσα μας λέει,
• να μην του ζητήσουμε να κρατήσει το θέμα μυστικό,
• να μην του υποσχεθούμε ότι «δεν θα το πούμε σε κανέναν»,
• να εξηγήσουμε ότι θα χρειαστεί βοήθεια από κατάλληλους ενήλικες για να είναι ασφαλές.

Δεν είναι δουλειά του παιδιού να λύσει τη σύγκρουση ανάμεσα στους ενήλικες.

Πώς στηρίζουμε ένα άτομο που βιώνει βία;

Η πρώτη ανάγκη είναι η ασφάλεια.

Ένα άτομο που βιώνει βία χρειάζεται να μπορεί να μιλήσει χωρίς κριτική και χωρίς πίεση.

Βοηθά:

• να το ακούσουμε,
• να μην υποβαθμίσουμε όσα περιγράφει,
• να μην το πιέσουμε να πάρει άμεσα αποφάσεις για τις οποίες δεν είναι έτοιμο,
• να το ενημερώσουμε για τις διαθέσιμες υπηρεσίες,
• να το ενθαρρύνουμε να ζητήσει επαγγελματική και θεσμική υποστήριξη.

Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, προτεραιότητα έχει η προστασία.

Χρειάζεστε άμεση βοήθεια;

112 – Ευρωπαϊκός Αριθμός Έκτακτης Ανάγκης
Για οποιοδήποτε άτομο βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο ή επείγουσα ανάγκη.

100 – Ελληνική Αστυνομία
Για άμεση αστυνομική παρέμβαση σε περιστατικό βίας ή απειλής.

1056 – Εθνική Γραμμή για τα Παιδιά SOS
Για παιδιά, γονείς ή άλλους ενήλικες που χρειάζονται υποστήριξη ή θέλουν να αναφέρουν περιστατικό βίας, κακοποίησης ή παραμέλησης παιδιού.

15900 – Γραμμή SOS για γυναίκες που βιώνουν βία
Εξειδικευμένη γραμμή υποστήριξης για γυναίκες που βιώνουν έμφυλη ή ενδοοικογενειακή βία.

Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί επίσης να ζητηθεί υποστήριξη από κοινωνικές υπηρεσίες, υπηρεσίες ψυχικής υγείας, δομές προστασίας και τις αρμόδιες αρχές.

Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, δεν χρειάζεται να περιμένουμε να συγκεντρωθούν αποδείξεις ούτε να επιχειρήσουμε μόνοι μας να διαχειριστούμε μια επικίνδυνη κατάσταση. Ζητάμε άμεσα βοήθεια.

Η βία δεν χρειάζεται να αφήσει μελανιά για να είναι βία

Η ενδοοικογενειακή βία μπορεί να αφορά παιδί, γυναίκα ή άντρα.

Η απουσία σωματικού τραυματισμού δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει κακοποίηση.

Ο φόβος, η ταπείνωση, η απειλή, ο εξαναγκασμός, η οικονομική εξάρτηση και ο συνεχής έλεγχος μπορούν να προκαλέσουν σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση.

Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίζουμε ότι η βία έχει πολλές μορφές.

Το επόμενο είναι να γνωρίζουμε ότι κανένα άτομο δεν χρειάζεται να παραμένει μόνο απέναντί της.