Πρώτες εβδομάδες στο σχολείο: 7 σημάδια ότι το παιδί δυσκολεύεται να προσαρμοστεί
Ποια σημάδια αξίζει να παρατηρούν οι γονείς και πώς μπορούν να βοηθήσουν το παιδί τους.
Η έναρξη της σχολικής χρονιάς είναι μια σημαντική αλλαγή για κάθε παιδί. Νέο πρόγραμμα, καινούργιο περιβάλλον, εκπαιδευτικοί, συμμαθητές, κανόνες και περισσότερες απαιτήσεις συνθέτουν μια καθημερινότητα πολύ διαφορετική από εκείνη των διακοπών — και, για τα παιδιά που ξεκινούν την Α΄ Δημοτικού, συχνά διαφορετική και από αυτήν του νηπιαγωγείου.
Είναι επομένως αναμενόμενο τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες ένα παιδί να παρουσιάζει περισσότερη κούραση, γκρίνια, άγχος ή ανάγκη για υποστήριξη από τους γονείς του.
Η προσαρμογή, όμως, δεν είναι ίδια για όλα τα παιδιά. Κάποια εντάσσονται γρήγορα στη νέα πραγματικότητα, ενώ άλλα χρειάζονται περισσότερο χρόνο.
Το σημαντικό για τους γονείς δεν είναι να περιμένουν μια «τέλεια» προσαρμογή, αλλά να παρατηρούν τη διάρκεια, την ένταση και το κατά πόσο μια δυσκολία επηρεάζει τη λειτουργικότητα του παιδιού.
Ακολουθούν 7 σημάδια που μπορεί να δείχνουν ότι η προσαρμογή στο σχολικό περιβάλλον είναι πιο δύσκολη απ’ όσο περιμέναμε.
1. Έντονη δυσκολία αποχωρισμού
Τις πρώτες ημέρες του σχολείου μπορεί να εμφανιστεί κλάμα ή δισταγμός κατά τον αποχωρισμό από τον γονέα.
Αν όμως το παιδί εξακολουθεί για αρκετό διάστημα να αντιδρά με πολύ έντονο άγχος, αρνείται συστηματικά να μπει στο σχολείο ή εκφράζει καθημερινά φόβο ότι κάτι κακό θα συμβεί όταν βρίσκεται μακριά από τους γονείς του, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Σημασία έχει επίσης τι συμβαίνει αφού ολοκληρωθεί ο αποχωρισμός. Ένα παιδί μπορεί να κλαίει για λίγα λεπτά στην είσοδο και στη συνέχεια να συμμετέχει κανονικά στη σχολική ζωή. Αυτό είναι διαφορετικό από ένα παιδί που παραμένει αγχωμένο ή δυσλειτουργικό για μεγάλο μέρος της σχολικής ημέρας.
2. Συχνά σωματικά ενοχλήματα πριν από το σχολείο
«Πονάει η κοιλιά μου», «πονάει το κεφάλι μου», «δεν αισθάνομαι καλά».
Τα παιδιά δεν εκφράζουν πάντοτε το άγχος τους λεκτικά. Πολλές φορές το σώμα γίνεται ο τρόπος με τον οποίο εκδηλώνεται η συναισθηματική τους δυσφορία.
Όταν οι ενοχλήσεις εμφανίζονται κυρίως πριν από το σχολείο, υποχωρούν όταν το παιδί παραμένει στο σπίτι ή επαναλαμβάνονται συχνά χωρίς να εντοπίζεται οργανική αιτία, αξίζει να εξετάσουμε εάν συνδέονται με άγχος ή δυσκολία προσαρμογής.
Φυσικά, τα επίμονα σωματικά συμπτώματα πρέπει πάντοτε να αξιολογούνται και από παιδίατρο ώστε να αποκλείονται οργανικά αίτια.
3. Πολύ έντονα ξεσπάσματα μετά το σχολείο
Ένα παιδί μπορεί να επιστρέφει από το σχολείο και να φαίνεται σαν «άλλο παιδί».
Κλαίει εύκολα, θυμώνει με μικρές αφορμές, φωνάζει, αντιδρά έντονα ή αρνείται να συνεργαστεί.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα.
Ιδιαίτερα στην αρχή της σχολικής χρονιάς, τα παιδιά καταβάλλουν μεγάλη προσπάθεια για να ακολουθήσουν κανόνες, να διαχειριστούν κοινωνικές απαιτήσεις, να συγκεντρωθούν και να ανταποκριθούν σε ένα καινούργιο πρόγραμμα. Όταν επιστρέφουν στο ασφαλές περιβάλλον του σπιτιού, μπορεί να «αφήνονται» και να εκτονώνουν τη συσσωρευμένη ένταση.
Όταν όμως τα ξεσπάσματα είναι καθημερινά, ιδιαίτερα έντονα ή επιμένουν για μεγάλο διάστημα, χρειάζεται να αναζητήσουμε τι επιβαρύνει τόσο πολύ το παιδί μέσα στην ημέρα.
4. Έντονη άρνηση να μιλήσει για το σχολείο
Δεν είναι όλα τα παιδιά πρόθυμα να απαντήσουν στην κλασική ερώτηση:
«Πώς πέρασες σήμερα;»
Και αυτό από μόνο του δεν αποτελεί πρόβλημα.
Περισσότερη προσοχή χρειάζεται όταν ένα παιδί που προηγουμένως μοιραζόταν τις εμπειρίες του αρχίζει ξαφνικά να αποφεύγει οποιαδήποτε αναφορά στο σχολείο, αλλάζει θέμα, θυμώνει ή αγχώνεται όταν οι γονείς ρωτούν.
Σε αυτή την περίπτωση είναι προτιμότερο να αποφεύγουμε την πίεση και τις συνεχείς ερωτήσεις.
Αντί για «Τι έγινε σήμερα στο σχολείο;», μπορούμε να δοκιμάσουμε πιο συγκεκριμένες και ουδέτερες ερωτήσεις:
- «Ποια στιγμή σου άρεσε περισσότερο σήμερα;»
- «Με ποιον κάθισες στο διάλειμμα;»
- «Υπήρξε κάτι που σου φάνηκε δύσκολο;»
- «Ποιο ήταν το πιο αστείο πράγμα που έγινε σήμερα;»
5. Δυσκολία στις σχέσεις με τα άλλα παιδιά
Η δημιουργία νέων φιλιών δεν γίνεται πάντα αμέσως.
Ένα παιδί μπορεί για κάποιο διάστημα να παρατηρεί περισσότερο την ομάδα πριν συμμετάσχει ή να χρειάζεται χρόνο για να βρει παιδιά με τα οποία αισθάνεται άνετα.
Χρειάζεται όμως να δώσουμε προσοχή όταν αναφέρει συστηματικά ότι είναι μόνο του, δεν συμμετέχει στο παιχνίδι, αισθάνεται ότι τα άλλα παιδιά το απορρίπτουν ή υπάρχουν επαναλαμβανόμενες συγκρούσεις.
Σε αυτές τις περιπτώσεις είναι χρήσιμη η επικοινωνία με τον εκπαιδευτικό, καθώς η εικόνα που έχει το σχολείο από τα διαλείμματα και τις ομαδικές δραστηριότητες μπορεί να μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα τι συμβαίνει.
6. Σημαντικές αλλαγές στον ύπνο ή στην καθημερινή συμπεριφορά
Μια περίοδος αλλαγών μπορεί προσωρινά να επηρεάσει τον ύπνο ή τη διάθεση ενός παιδιού.
Περισσότερο προβληματισμό προκαλούν αλλαγές όπως:
- συστηματική δυσκολία να κοιμηθεί,
- συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις,
- έντονοι φόβοι την ώρα του ύπνου,
- αισθητή μείωση ή αύξηση της όρεξης,
- σημαντική ευερεθιστότητα,
- επιστροφή σε συμπεριφορές που είχαν ήδη ξεπεραστεί.
Δεν αξιολογούμε ποτέ ένα μεμονωμένο σύμπτωμα. Μας ενδιαφέρει η συνολική εικόνα και κυρίως εάν οι αλλαγές εμφανίστηκαν μετά την έναρξη του σχολείου και επιμένουν.
7. Η δυσκολία αντί να μειώνεται, αυξάνεται
Ίσως το σημαντικότερο στοιχείο είναι η πορεία στον χρόνο.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, όσο περνούν οι εβδομάδες, το παιδί αρχίζει σταδιακά να γνωρίζει καλύτερα το περιβάλλον, να κατανοεί τη ρουτίνα και να αισθάνεται μεγαλύτερη ασφάλεια.
Δεν περιμένουμε όλα τα προβλήματα να εξαφανιστούν.
Περιμένουμε όμως να βλέπουμε κάποια μικρή πρόοδο.
Όταν συμβαίνει το αντίθετο — το άγχος αυξάνεται, η άρνηση για το σχολείο γίνεται εντονότερη ή εμφανίζονται νέες δυσκολίες — τότε χρειάζεται να διερευνηθεί περισσότερο τι συμβαίνει.
Τι μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Η πρώτη αντίδραση δεν χρειάζεται να είναι η αναζήτηση μιας διάγνωσης.
Συχνά μερικές απλές αλλαγές μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά:
Διατηρήστε σταθερή καθημερινή ρουτίνα.
Η προβλεψιμότητα προσφέρει ασφάλεια. Σταθερές ώρες ύπνου, πρωινού ξυπνήματος και προετοιμασίας μειώνουν την ένταση.
Αφήστε χρόνο αποσυμπίεσης μετά το σχολείο.
Δεν χρειάζεται η πρώτη ερώτηση μόλις μπει στο αυτοκίνητο να είναι «Τι κάνατε σήμερα;». Πολλά παιδιά χρειάζονται πρώτα λίγη ξεκούραση, φαγητό ή παιχνίδι.
Ακούστε χωρίς να προσπαθείτε αμέσως να λύσετε το πρόβλημα.
Μερικές φορές το παιδί χρειάζεται πρώτα να αισθανθεί ότι κάποιος κατανοεί τη δυσκολία του.
Αποφύγετε τις συγκρίσεις.
Το γεγονός ότι ένας συμμαθητής προσαρμόστηκε γρήγορα δεν σημαίνει ότι όλα τα παιδιά πρέπει να ακολουθούν τον ίδιο ρυθμό.
Διατηρήστε επικοινωνία με το σχολείο.
Ο εκπαιδευτικός μπορεί να δώσει πολύτιμες πληροφορίες για τη συμπεριφορά, τη συμμετοχή, την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη λειτουργικότητα του παιδιού μέσα στην τάξη.
Πότε χρειάζεται να απευθυνθούμε σε ειδικό;
Δεν υπάρχει ένας συγκεκριμένος αριθμός ημερών μετά τον οποίο μια δυσκολία θεωρείται προβληματική.
Η αναζήτηση επαγγελματικής υποστήριξης είναι χρήσιμη όταν:
- η δυσκολία είναι ιδιαίτερα έντονη,
- επιμένει χωρίς εμφανή βελτίωση,
- το παιδί υποφέρει σημαντικά,
- αρνείται συστηματικά να πάει σχολείο,
- επηρεάζεται ο ύπνος, η διατροφή ή η καθημερινή του λειτουργικότητα,
- υπάρχουν σημαντικές δυσκολίες στις κοινωνικές σχέσεις ή στη συμμετοχή στην τάξη,
- οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί αισθάνονται ότι κάτι περισσότερο χρειάζεται διερεύνηση.
Η αξιολόγηση δεν έχει στόχο να «βάλει μια ετικέτα» στο παιδί. Στόχος είναι να κατανοήσουμε καλύτερα τι το δυσκολεύει και ποια μορφή υποστήριξης μπορεί να το βοηθήσει.
Κάθε παιδί χρειάζεται τον δικό του χρόνο
Η έναρξη του σχολείου είναι μια διαδικασία προσαρμογής και όχι μια δοκιμασία που το παιδί πρέπει να «περάσει» μέσα σε συγκεκριμένες ημέρες.
Κάποια παιδιά χρειάζονται λίγες ημέρες. Άλλα αρκετές εβδομάδες.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να παρατηρούμε το παιδί συνολικά, να ακούμε τις ανάγκες του και να προσφέρουμε υποστήριξη χωρίς υπερβολική πίεση.
Όταν η δυσκολία επιμένει ή επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητά του, η έγκαιρη συζήτηση με τους εκπαιδευτικούς και, όπου χρειάζεται, με έναν ειδικό μπορεί να βοηθήσει την οικογένεια να καταλάβει τι πραγματικά συμβαίνει και να οργανώσει τα κατάλληλα επόμενα βήματα.
